Er waren eens drie monniken, zo vertelt een oude geschiedenis, die wilden weten wat heksen nu eigenlijk deden op een 'heksensabbat'. Ze wisten dat er in de Alpen regelmatig één gehouden werd. Op een nacht verstopten ze zich achter een stel rotsen. Maar daar werden ze echter al gauw ontdekt door een heks. Hij zei tegen de monniken: "Eerwaarde heren, wij zijn met onnoemelijk velen. Als we de bergen hier met hun stenen zouden verdelen, dan zou geen van ons meer dan een pond te dragen hebben."

Dit is natuurlijk een verzonnen verhaal, maar in de tijd dat het ontstond, zo'n vijfhonderd jaar geleden, geloofden veel mensen dat het echt was.

Ook zonder dat mensen echt bewijzen hadden, geloofden ze in toverkunst. Men nam aan dat heksen bestonden en dat ze konden toveren. Schrijvers die hiertegen protesteerden werden niet geloofd en zelf vaak voor heks uitgemaakt. Het was zelfs zo dat veel mensen zelf bekenden een heks te zijn en dat zij duivelse kunsten konden verrichten. En dat terwijl ze wisten dat ze daar zwaar voor gestraft konden worden!

Het onderwerp dat we in de komende weken zullen gaan behandelen heet 'Heksen en Heksenvervolgingen'. Met behulp van verschillende teksten met vragen en opdrachten, proberen we er achter te komen wie of wat heksen waren en waarom ze werden vervolgd.

Bijna iedereen weet wel iets over heksen. Ze komen voor in sprookjes en in griezelverhalen. Heksen zijn daarin over het algemeen enge oude vrouwen die kunnen toveren. Heksen zijn gemeen en eng. Daarom schelden we nu ook nog mensen (meisjes en vrouwen) uit voor 'heks'.

Daarop bestaan twee antwoorden.

Ja, heksen bestaan echt. Er zijn tegenwoordig mensen in Nederland die zich heks noemen. Dat zijn echter over het algemeen geen enge oude vrouwtjes en zij kunnen niet 'toveren'. Het zijn vaak vrouwen (en mannen!) die een studie hebben gemaakt van de werking van planten en kruiden. Zij willen over het algemeen 'goed' doen. Behalve in Europa zijn er ook in andere werelddelen mannen en vrouwen die zich bezig houden met 'tovenarij'. Maar die vallen hier eigenlijk buiten. We zijn die mensen 'heks' gaan noemen, omdat we ze vergelijken met de verhalen van vroeger over heksen en hekserij.

Nee, er bestaan geen heksen. In de vijftiende en zestiende eeuw dachten veel mensen dat heksen mensen waren die een verbond met de duivel hadden gesloten. Heksen, zo dacht men, waren handlangers van de duivel en deden in zijn naam allerlei boosaardige dingen. Ze betoverden mensen, dieren en planten en zorgden ervoor dat mensen gingen twijfelen aan het bestaan van God.

Vroeger werd er, als er iets verkeerd ging, bijvoorbeeld een miskraam, de plotselinge dood van een mens of dier of een mislukte oogst, gezocht naar iemand die dat op zijn of haar geweten kon hebben. Zo iemand noemen we een 'zondebok'.

Ook nu nog zijn er 'zondebokken'. Mensen worden vervolgd om dingen waar ze geen schuld aan hebben. Een heel bekend voorbeeld zijn de joden in Nazi-Duitsland (1933 - 1945).

Vragen: